Kurumsal Ağlarda DSCP ve QoS ile ERP ve VoIP Trafiğini Darboğazlardan Kurtarma

Bir şirkette internet hattının 500 Mbps olması, hat yoğun saatlerde dolduğunda sesli telefon görüşmelerinin cızırdamayacağı veya robotikleşmeyeceği anlamına gelmez. Çünkü IP paketleri varsayılan olarak "Best Effort" (İlk gelen ilk çıkar) mantığıyla iletilir. Bir personelin büyük bir dosya indirmesiyle ortaya çıkan paket seli, genel müdürün telefon görüşmesinin ses paketlerini kuyrukta bekletir. Çözüm: Quality of Service (QoS) politikalarıdır.

1. Trafik Sınıflandırması ve DSCP Etiketleme

QoS mantığında paketler Layer 3 IP başlığındaki DSCP (Differentiated Services Code Point) alanına göre etiketlenir:

• Ses Trafiği (VoIP RTP): EF (Expedited Forwarding - DSCP 46) -> En yüksek öncelik, sıfır gecikme kuyruğu (Strict Priority Queue).
• Çağrı Sinyalleşmesi (SIP): CS3 (DSCP 24) veya AF31 (DSCP 26) -> Yüksek öncelik.
• Kritik İş Uygulamaları (ERP/SQL): AF21 (DSCP 18) -> Garantili bant genişliği.
• Genel Web & İndirmeler: Default (DSCP 0 / Best Effort) -> Hat dolarsa ilk düşürülecek (drop) paketler.

2. Cisco Switch Üzerinde MQC (Modular QoS CLI) Yapılandırması

Modern Cisco IOS anahtarlarda QoS üç temel aşamada yapılandırılır:

! Aşama 1: Trafik Sınıflarını Tanımlama (Class-Map)
class-map match-any CLASS_VOICE
 match dscp ef
 match cos 5
!
class-map match-any CLASS_ERP
 match access-group name ACL_ERP_TRAFFIC
!
! Aşama 2: Politikayı Belirleme (Policy-Map)
policy-map POLICY_OUTBOUND_WAN
 class CLASS_VOICE
  priority level 1
  police 10000000 ! 10 Mbps Ses Trafiğine Kesin Öncelik (Jitter Önleme)
 class CLASS_ERP
  bandwidth remaining percent 50 ! Boşta kalan bant genişliğinin %50'si ERP'ye
 class class-default
  fair-queue ! Geri kalan tüm trafik eşit paylaştırılsın
!
! Aşama 3: Arayüze Uygulama (Service-Policy)
interface GigabitEthernet1/0/24
 description WAN_FIREWALL_UPLINK
 service-policy output POLICY_OUTBOUND_WAN

3. Cisco IP Phone Portunda Voice VLAN ve Trust Sınırı

Birçok ofiste bilgisayar doğrudan masadaki IP telefonun arkasındaki PC portuna takılır. Kullanıcının kendi bilgisayarından hileyle paketleri DSCP 46 etiketleyip haksız öncelik almasını engellemek için Trust Boundary tanımlanmalıdır:

interface GigabitEthernet1/0/5
 description MASA_TELEFONU_VE_PC
 switchport mode access
 switchport access vlan 30       ! Bilgisayar VLAN'ı
 switchport voice vlan 40        ! Ses VLAN'ı (802.1Q etiketli)
 mls qos trust device cisco-phone ! Yalnızca Cisco telefondan gelen etikete güven!
 mls qos trust cos

Karşılaşılan Kritik Hatalar ve Çözüm İpuçları

• Global QoS'in Kapalı Unutulması: Eski Cisco Catalyst switchlerde (örn: 2960/3750) tüm komutları yazsanız bile en tepede mls qos komutunu vermezseniz anahtar tüm paketlerin DSCP etiketlerini sıfırlar (rewrite to 0).
• Jitter ve Paket Kaybı Analizi: VoIP görüşmelerinde kabul edilebilir maksimum değerler: Gecikme (Latency) < 150 ms, Jitter < 30 ms ve Paket Kaybı (Packet Loss) < %1'dir. Wireshark'ın Telephony -> RTP Streams menüsü üzerinden tek tıkla ses gecikmeleri analiz edilebilir.

Mühendis Notu

QoS bant genişliğini artırmaz; bant genişliği tükendiğinde kimin hayatta kalacağına karar verir. Yangın çıktığında VIP misafire tahliye koridoru açmak gibidir.